A Paradanta, o pulmón interior de Pontevedra que resiste entre montañas, ríos e aldeas con memoria

A Paradanta é unha das grandes comarcas rurais do interior sur de Pontevedra. Un territorio de montaña, vales profundos, ríos encaixados e aldeas espalladas que conserva unha identidade propia marcada pola natureza, a memoria agraria, as festas populares e unha forte relación co territorio.

Formada polos concellos da Cañiza, Arbo, Covelo e Crecente, suma unha superficie de 343,42 quilómetros cadrados e unha poboación de 12.030 habitantes en 2025. A Cañiza, con 5.007 veciños, exerce como capital comarcal e concentra boa parte dos servizos administrativos, comerciais e industriais. Séguena Arbo, con 2.630 habitantes; Covelo, con 2.472; e Crecente, con 1.921.

Un territorio de montaña e grandes contrastes

A paisaxe da Paradanta está dominada pola Serra do Suído, a Serra do Faro de Avión e os Montes da Paradanta, que configuran unha comarca de forte personalidade xeográfica. A altitude media móvese entre os 400 e os 600 metros, aínda que con grandes diferenzas entre os vales fluviais e os cumios.

O punto máis alto da provincia de Pontevedra atópase precisamente nesta comarca: o Faro de Avión, en Covelo, con 1.151 metros de altitude. Tamén destaca o Monte da Paradanta, na Cañiza, con 954 metros.

Esta orografía dá lugar a un territorio de fortes contrastes, no que conviven zonas de montaña, bosques, ribeiras, vales agrícolas e pequenas aldeas que manteñen viva a estrutura tradicional do rural galego.

Ríos que explican a vida da comarca

A auga é outro dos grandes elementos definitorios da Paradanta. A comarca está atravesada por ríos como o Tea, o Xabriña, o Deva, o Oitavén e o Miño, este último especialmente presente nos concellos de Arbo e Crecente.

Estes cursos fluviais condicionaron historicamente os asentamentos humanos, a actividade agrícola, os muíños, as comunicacións e tamén o lecer. Hoxe son un dos principais atractivos turísticos e ambientais da zona.

Praias fluviais como as de Maceira, Barcia de Mera, Arbo, Luneda ou as situadas nas beiras do Miño converteron estes espazos en lugares de encontro durante o verán e en recursos clave para un turismo ligado á natureza.

Un ecosistema de enorme riqueza

A combinación de clima atlántico, montaña e abundancia de cursos de auga converte a Paradanta nun espazo de gran diversidade ecolóxica. Nas ribeiras medran amieiros e freixos, mentres que nas zonas altas predominan carballeiras, piñeiros silvestres e extensas áreas de matogueira.

A fauna tamén reflicte esa riqueza ambiental. Na comarca habitan especies como o lobo, o corzo, o xabaril, o raposo, o gato bravo, a lontra ou o salmón atlántico, ademais de aves como a aguia calzada, o martiño peixeiro ou o bufo real.

Esta biodiversidade constitúe un dos grandes valores da Paradanta e tamén unha das súas principais oportunidades de futuro, especialmente vinculada ao turismo sostible, á educación ambiental e á valorización dos espazos naturais.

Catro concellos, unha identidade común

Covelo é o municipio máis extenso da comarca, con 134,7 quilómetros cadrados, o que supón preto do 40% da superficie total da Paradanta. Ségueno A Cañiza, con 108,6 quilómetros cadrados; Crecente, con 57,46; e Arbo, con 42,66.

A pesar das diferenzas entre cada concello, os catro comparten características comúns: dispersión poboacional, forte peso da tradición rural, envellecemento demográfico, patrimonio natural relevante e unha vida cultural vinculada ás festas, romarías e produtos gastronómicos.

Demografía: o gran desafío

O descenso de poboación e o envellecemento son dous dos principais retos da comarca. A Paradanta mantén unha baixa densidade demográfica e unha estrutura territorial formada por numerosas parroquias e aldeas pequenas, o que dificulta a prestación de servizos e a fixación de poboación nova.

No último ano, a comarca rexistrou unha lixeira perda de habitantes, aínda que Covelo foi o único concello que medrou, pasando de 2.422 veciños en 2024 a 2.472 en 2025.

A comarca destaca tamén pola súa elevada lonxevidade. Covelo chamou especialmente a atención pola presenza de persoas centenarias, un fenómeno que reforza a imaxe da Paradanta como territorio de vida longa, ligado ao medio natural, á alimentación tradicional e aos vínculos comunitarios.

Política municipal: estabilidade e continuidade

No ámbito político, a comarca presenta un claro predominio do Partido Popular, que goberna en Arbo, Covelo e Crecente. A Cañiza está gobernada polo PSdeG-PSOE, con Luis Piña á fronte desde 2019 e maioría absoluta desde 2023.

En Arbo, Horacio Gil, do PP, é alcalde desde 2014 e goberna con maioría absoluta desde 2015. En Crecente, Julio César García-Luengo Pérez dirixe o concello desde 2007, coa interrupción temporal entre 2014 e 2015. En Covelo, Pablo Castillo é alcalde desde 2014, mantendo a hexemonía popular no municipio tras décadas de maiorías absolutas do seu antecesor, José Costa.

Festas, gastronomía e tradicións

A Paradanta conserva un calendario festivo de forte arraigo popular. Na Cañiza destacan a Festa do Xamón e as romarías da Franqueira, unha das grandes referencias relixiosas do sur de Galicia.

Arbo é coñecido internacionalmente pola súa Festa da Lamprea, declarada de interese turístico internacional e vinculada á tradición pesqueira do Miño. Crecente mantén celebracións como o Pito á Brasa de Lobariñas, mentres que Covelo conserva romarías e festas gastronómicas nas que o churrasco e os encontros veciñais teñen un papel destacado.

Estas celebracións non só atraen visitantes, senón que funcionan como espazos de identidade, memoria e cohesión social.

Servizos, comunicacións e vida diaria

A comarca conta cunha rede básica de servizos educativos, sanitarios e administrativos, aínda que concentrados especialmente na Cañiza. A Paradanta pertence á área sanitaria de Vigo. A Cañiza, Arbo e Crecente dependen do SAP da Cañiza, mentres que Covelo está adscrito ao SAP de Ponteareas.

En materia de comunicacións, a comarca está atravesada pola N-120 e pola A-52, dúas vías fundamentais para conectar o territorio co resto de Galicia e coa Meseta.

O futuro da Paradanta

A Paradanta mira ao futuro cunha dobre realidade. Por unha banda, afronta os problemas comúns de boa parte do rural galego: perda de poboación, envellecemento, dispersión territorial, dificultade para manter servizos e necesidade de novas oportunidades económicas.

Por outra, conta con recursos de enorme valor: natureza, auga, montaña, patrimonio, gastronomía, festas, lonxevidade, identidade cultural e unha situación estratéxica entre Galicia e Portugal.

O gran reto será transformar eses valores en oportunidades reais para fixar poboación, atraer visitantes, impulsar pequenas iniciativas económicas e garantir que as aldeas continúen vivas.

A Paradanta é, en definitiva, unha comarca que resume boa parte da alma do interior galego: territorio duro e fermoso, de montaña e río, de memoria profunda e futuro por escribir.