Desde o lugar máis pequeno do mundo pódese observar todo o universo. Vicente Risco recreaba a súa erudición situando cada pequeno recuncho de Galicia no vértice dun cosmos de soños, ambición e imaxinación. Cada curruncho do vello Fisterra incrustase das súas propias historias, de horizontes singulares, de desexos humanos e ambicións soñadoras. Un horizonte para un galego sempre foi un reto inesquivable; foiono no físico, no xeográfico, no social e o é moi singularmente na creación artística, literaria e plástica.
Unha pequena paraxe pode converterse no epicentro dunha revolución simbólica, demostrando que a universalidade non esixe metrópoles. Redondela, Arteixo, Lalín ou San Cibrao das Viñas imperan na moda; Cambados, Verín, Camariñas ou a Ribeira Sacra na enoloxía; Santa Cruz de Arrabaldo na agroalimentación, e dentro desta no viño Cambados ou a Ribeira Sacra; Cervo ou Xunqueira de Espadanedo na cerámica e na artesanía; a comarca de Arousa nas inigualables conservas; Chantada como centro tecnolóxico hostaleiro.
Ese vigor do tradicional súmase aos episodios globais xerados por Inditex coas súas industrias complementarias, como a carpintería en Narón ou Ordes ou as pantallas de Sada. No proscenio cultural, a historia apabúllanos con Otero Pedrayo e Trasalba; Cunqueiro e Mondoñedo; Valle-Inclán, e A Pobra e Vilanova; Rosalía e Padrón... Son exemplos, non me esixan exhaustividade no relatorio dunha sucesión que resultaría interminable, dos logros localizados dun pobo que soubo mirar ao ceo e á terra, ao mar e aos ríos sen complexos, para regalar ao mundo cumes como a primeira ruta global, a xenuína confluencia da rede de redes medieval: o Camiño de Santiago.
Desde o barrio de cada unha das súas cidades, vilas ou aldeas, o noso habitar ostenta unha forma peculiar de facerse mundo, de brindar unha maneira intransferible de entendelo. Participamos en tempo real coa nosa Galicia Calidade, coas nosas abraiantes personalidades, desde Salvador de Madariaga ata María Casares, abrazando as presenzas pasadas e as estelares contemporáneas, pasando por outras tantas coñecidas, esquecidas ou obviadas; coa nosa presenza e en cada recuncho do amplo mundo.
Hoxe deteño os meus pasos con admirada actitude en Artes, na beira dos horizontes de Ribeira, para contemplar un fito singular. Fágoo con motivo do vixésimo quinto aniversario da creación nese mínimo enclave do Museo de Artes do Gravado á Estampa Dixital, o reverenciado Mugart.
Artes aséntase coa indobregable solidez das granodioritas hercinianas, como ben diría Otero Pedrayo, na ladeira oeste que debuxan os montes de San Alberte e A Cidá, últimas estribacións dunha serra do Barbanza que aquí se rende, exhausta e bela, ante a inmensidade do océano. É un miradoiro privilexiado, un balcón natural onde a xeografía galega se volve aberta e rotunda, exposta aos ventos nobres e a esas chuvias que alimentan unha paisaxe de verdes profundos e azuis salitres. Ante a mirada atónita desprégase o espectáculo dun horizonte areoso, definido polo complexo de Corrubedo e as lagoas de Carregal e Vixán, onde a duna activa custodia un ecosistema de marismas e canais mareais que son puro latexo xeolóxico.
Neste confín ribeirense, o clima oceánico hiperhúmido matízase coa luz dun sol iodado que baña o curso do río de Artes -o Sanchanás ou Río Grande para os lugareños-, o cal serpea desde A Coruta ata entregar as súas augas doces á salobre quietude. É o escenario propicio para conxugar as artes de pesca, sustento histórico destas costas, coas artes plásticas máis elevadas. Aquí, nesta parroquia de natureza desbordante, o milagre cotián da paisaxe cristaliza nun prodixioso museo, erixíndose nun dos mellores centros internacionais dedicados á estampa, onde a pegada do home dialoga coa impronta eterna da terra e o mar. Un portentoso asombro asolaga ao visitante ante un tesouro digno de calquera capital mundial.
A magna institución custodia desde hai un cuarto de século fondos que atesouran desde os grandes mestres da antigüidade ata as expresións máis audaces da contemporaneidade. Neste oasis da cultura elixiron convivir Rembrandt e Rubens, Durero e Goya, Picasso, Miró ou Dalí, nunha sinfonía perfecta de liñas, cromatismos, miles de libros e matrices. Deste concerto universal participan figuras galegas supremas e, de forma inminente, o museo rende xusto tributo a Xaime Quessada. A exposición Imaxe surreal de Galicia, que arroupa esta efeméride con case medio centenar de estampas recuperadas, evidencia un rigoroso e impoñente traballo de investigación e restauración. Todo se integra nun marco harmonioso de singular arquitectura, un espazo que respira a través do ambicioso Centro Internacional de Investigación e Difusión do Gravado e a Imaxe Dixital, cuxo recentemente ampliado taller sitúa á aldea no corazón da docencia artística suprema.
Este universo colosal, que atesoura máis de corenta e cinco mil pezas e unha sublime biblioteca ilustrada de doce mil volumes, permanece ergueito grazas á vontade incombustible da iniciativa privada. Javier Expósito, mecenas insigne e xeneroso polímata triunfador no mundo marítimo e do dereito, xunto á súa esposa Pilar, os seus socios, e o encomiable director do centro, Xoán Pastor Rodríguez Santamaría, regalan ao visitante o testemuño vivo dun compromiso irrenunciable co coñecemento. Este legado, xermolado hai vinte e cinco anos como homenaxe a unha nai e a unha raíz rural, sitúa a Galicia na vangarda. O prestixio de galardóns como o Premio Atlante demostra que descentralizar a excelencia artística non é unha quimera, senón o destino natural dun pobo audaz.
A arte, na súa esencia máis pura, non entende de fronteiras, senón de vontades compartidas e dunha sensibilidade capaz de reverenciar o suco e a luz. A celebración destas vodas de prata certifica que a cultura debe respirar alí onde a terra é máis auténtica. Ao clausurar a reflexión neste horizonte atlántico, faise evidente que cada escintileo de inspiración creativa atopa o seu mellor fogar na quietude desta paraxe mínima, corroborando a certeza absoluta de que o mundo, no máis profundo do seu anhelo, desexa ser galego para poder ser, ao fin, feliz, gozable, abarcable, xenial.