A Real Academia Galega converteu este 17 de maio nunha poderosa reivindicación da figura de Begoña Caamaño, autora homenaxeada nas Letras Galegas 2026, nun pleno extraordinario no Teatro Principal de Santiago marcado pola emoción, a memoria e unha firme defensa da lingua e do feminismo como ferramentas de transformación social. A institución celebrou “a voz insurrecta e alegre” da escritora e xornalista viguesa, salientando a vixencia dun pensamento que continúa interpelando a sociedade actual desde a ética, a cultura e o compromiso colectivo.
O acto reuniu as principais autoridades políticas e culturais de Galicia, co presidente da Xunta, Alfonso Rueda, e a alcaldesa compostelá, Goretti Sanmartín, entre os asistentes. Mais o verdadeiro centro da celebración foi o legado dunha muller que, en apenas dúas novelas e unha intensa traxectoria xornalística, deixou unha profunda pegada na cultura galega contemporánea.
Henrique Monteagudo chama á unidade arredor do galego
O presidente da Real Academia Galega, Henrique Monteagudo, pechou a sesión cun discurso de forte contido institucional e político no que advertiu do “momento crucial” que atravesa a lingua galega. Nunha intervención cargada de simbolismo, apelou á responsabilidade colectiva e reclamou “un impulso político decisivo” para garantir o futuro do idioma.
Monteagudo puxo como exemplo a propia Begoña Caamaño, criada en castelán nos barrios vigueses do Calvario e Coia e convertida posteriormente en neofalante convencida. “Compromiso, activismo, alegría, agarimo: iso precisa o noso idioma”, afirmou.
Nun dos momentos máis aplaudidos da mañá, o presidente da RAG instou directamente ao titular da Xunta a promover “o diálogo político e social en prol do idioma”, advertindo de que “o galego non pode seguir aferrollado no leito de Procusto das liortas partidistas”.
Ana Romaní reivindica a radio como espazo de pensamento libre
A poeta e académica Ana Romaní emocionou o auditorio coa súa alocución “Incandescencia sonora. A voz de Begoña Caamaño”, unha peza de enorme intensidade literaria na que evocou a dimensión radiofónica da homenaxeada e o seu compromiso co coñecemento como forma de emancipación.
Romaní definiu a radio de Caamaño como “un lugar para a interrogación máis exposta ao exterior” e unha ferramenta para “colectivizar o pensamento”. A académica destacou a sorprendente actualidade do discurso da autora diante do “estrondo de desinformación” contemporáneo, especialmente nas súas reflexións sobre o poder, a violencia sistémica e os medios de comunicación.
A intervención percorreu a traxectoria xornalística de Caamaño desde programas emblemáticos como Expreso de medianoite ata os seus artigos de análise política e feminista, reivindicando a súa capacidade para “interromper a indiferenza” e propoñer “outra forma de estar no mundo”.
Romaní rematou cunha das imaxes máis fermosas do pleno, definindo o feminismo de Caamaño como “unha insurrección alegre” capaz de devolver “o sentido da navegación”.
Marilar Aleixandre: “Begoña abriu os mitos en canal”
A escritora e académica Marilar Aleixandre centrou a súa intervención no feminismo literario de Begoña Caamaño e na súa capacidade para reconstruír os grandes relatos da cultura occidental desde a voz das mulleres silenciadas.
Baixo o título “Zurcindo con fío violeta linguas cortadas”, Aleixandre debuxou unha lectura profundamente simbólica das novelas Circe ou o pracer do azul e Morgana en Esmelle, nas que Caamaño “desescribe” os mitos clásicos para devolverlles a voz ás personaxes femininas excluídas pola tradición patriarcal.
A académica salientou como a autora viguesa converteu a costura, o tear e o acto de zurcir en metáforas da reconstrución da memoria das mulleres. “Begoña aprópiase dos mitos e vai zurcindo nos lugares en branco, na tea rachada da que desapareceran as mulleres, as súas voces e as súas historias”, afirmou.
Aleixandre tamén reivindicou o compromiso político e ético de Caamaño máis alá da literatura, lembrando a súa defensa da lingua galega, do feminismo, da liberdade e da causa palestina.
Víctor F. Freixanes lembra a descuberta dunha narradora excepcional
O presidente da RAG e editor das obras de Caamaño, Víctor F. Freixanes, ofreceu unha intervención moi persoal na que evocou os primeiros anos da autora no xornalismo vigués e o impacto que lle produciu a lectura de Circe ou o pracer do azul.
“Cando empecei a lelo xa non puiden deixalo”, confesou Freixanes ao lembrar a chegada do manuscrito á editorial Galaxia. O académico destacou a “madurez estilística” da obra, a súa forza narrativa e unha lingua “traballada, estudada e consciente da súa significación”.
Freixanes definiu a autora como unha “Begoña-Sherezade, tecedora de historias”, lembrando que tiña previsto completar unha triloxía literaria arredor das grandes figuras femininas dos mitos universais. A morte prematura da escritora, aos 50 anos, truncou aquel proxecto.
Tamén reivindicou o valor político e educativo da súa narrativa, especialmente na reinterpretación feminista da tradición clásica e artúrica, afirmando que as súas novelas “teñen un valor político obxectivo”.
Música, memoria e emoción no Teatro Principal
O pleno extraordinario contou cunha destacada presenza musical da man de Sofía Espiñeira e Os Enxebres de San Lázaro, que acompañaron a entrada da comitiva institucional coa Marcha do Antigo Reino de Galicia e interpretaron pezas como Unha tripulación e Herba de namorar.
A sesión concluíu coa interpretación do Himno Galego e coa entrega ao público dunha edición conmemorativa dedicada ás dúas novelas da homenaxeada, dispoñible tamén en formato dixital na web da Academia.
Nun tempo marcado pola polarización, a desinformación e a crise das linguas minorizadas, a Real Academia Galega converteu este Día das Letras nun acto de afirmación colectiva arredor dunha autora que fixo da palabra unha forma de resistencia. Begoña Caamaño regresou este 17 de maio convertida en símbolo dunha Galicia crítica, feminista e orgullosamente galegofalante.
