Oliveira, a parroquia onde os Reis aínda cantan e bailan
Situada na zona centro-oriental do concello de Ponteareas, a parroquia de Santiago de Oliveira sobresae pola riqueza do seu patrimonio cultural e natural. O Canto e Danza de Reis, os seráns e as celebracións populares converteron este territorio nun dos referentes da música e do folclore tradicional da comarca do Condado.
Oliveira limita coas parroquias de Arcos, San Lourenzo de Oliveira, Celeiros, Guillade e Cumiar, todas elas pertencentes ao municipio ponteareán. Na actualidade conta con 310 habitantes, a mesma cifra rexistrada en 2024, repartidos entre os lugares da Áspera, Bouza da Igrexa, Casal, Duca, Entrecotos, Fraga do Rei, Pedreira, Portela, Porteliña, Rabuñade, Sobreira e Valverde.
Unha tradición que pasa de xeración en xeración
A música tradicional galega constitúe un dos principais sinais de identidade da parroquia. Este valioso legado continúa vivo grazas á implicación da veciñanza e ao traballo desenvolvido por entidades como a Asociación Cultural Muíños de Oliveira, comprometida coa recuperación, promoción e transmisión da cultura popular.
Entre as manifestacións máis singulares destaca o Canto e Danza de Reis. Cada Nadal, especialmente arredor da festividade da Epifanía, os ranchos percorren a parroquia interpretando antigos cantos e bailes, ataviados coa indumentaria tradicional. Música, movemento e memoria únense nunha celebración que reforza os vínculos entre xeracións e mantén viva unha parte esencial do patrimonio inmaterial de Oliveira.
A mesma vontade de conservación está presente nos seráns organizados ao longo do ano. Neles, a pandeireta, o canto e o baile volven reunir a veciñanza nun ambiente participativo, facendo da tradición unha expresión cultural plenamente viva e non unha simple lembranza do pasado.
O río Uma, corredor natural da parroquia
O patrimonio de Oliveira tamén se escribe na súa paisaxe. A parroquia está atravesada polo río Uma, afluente do Tea e integrado na conca do Miño. Ao seu paso por estas terras, o curso fluvial debuxa un val de notable valor ambiental.
Nas súas marxes esténdese un frondoso bosque de ribeira no que predominan especies como os amieiros e os freixos. Este corredor verde enriquece a biodiversidade da contorna e conforma un dos espazos naturais máis representativos da parroquia.
Das antigas oliveiras á pegada medieval
As raíces históricas de Oliveira afúndense na Idade Media, aínda que no seu territorio tamén existen vestixios anteriores vinculados ao mundo castrexo. O antigo topónimo, documentado como Uluvaria ou Uluveira, estaría relacionado coa presenza abundante de oliveiras neste territorio.
A primeira referencia documental coñecida remóntase a 1156, cando o rei Afonso VII confirmou diferentes posesións baixo a denominación de Santiago de Uluvaria. Naquela época, estas terras estaban vinculadas ao bispado de Tui e a importantes institucións monásticas próximas, entre elas o mosteiro de Melón.
Esta longa traxectoria histórica deixou unha identidade fondamente ligada ao territorio, á vida parroquial e ás formas tradicionais de organización comunitaria.
Educación, cultura e vida veciñal
Na actualidade, Oliveira dispón de importantes servizos para a súa poboación. Entre eles destacan o Colexio Público Plurilingüe Santiago de Oliveira e a Casa da Cultura, dous espazos fundamentais para a actividade educativa, social e cultural.
A parroquia conserva tamén un calendario festivo moi arraigado. As Fogueiras de San Xoán, as Festas do Socorro e as celebracións na honra de Santiago Apóstolo, patrón de Oliveira, figuran entre as citas máis destacadas do ano.
A estas festividades súmanse outras propostas culturais e veciñais que contribúen a conservar o patrimonio inmaterial e a fortalecer o sentimento de comunidade.
Oliveira é, en definitiva, unha parroquia que soubo avanzar sen renunciar ás súas raíces. Entre os ecos dos cantos de Reis, o son das pandeiretas, a memoria medieval e o curso do río Uma, mantén viva unha identidade construída durante séculos e transmitida de xeración en xeración.