Situada no oeste do concello de Covelo, a parroquia da Lamosa conserva intacta a esencia do rural galego, mesturando historia, patrimonio, natureza e unha fonda tradición popular que segue moi presente entre os seus veciños. Rodeada polas parroquias de Santiago de Covelo, Santa Mariña, Paraños, Prado da Canda, Parada e Achas —estas últimas pertencentes ao concello da Cañiza—, A Lamosa continúa sendo unha das parroquias con maior personalidade histórica e cultural da comarca.
Segundo os datos do Instituto Galego de Estatística (IGE) de 2025, a parroquia conta actualmente con 123 habitantes, tres menos que no ano anterior, unha realidade que reflicte tamén o progresivo despoboamento que afecta ao rural galego.
Un pasado ligado á historia e á cera
A historia da Lamosa está estreitamente vencellada á parroquia de Santiago de Covelo. Ata o ano 1784, tanto A Lamosa como o seu barrio de Corzós eran simplemente lugares pertencentes a aquela parroquia matriz. Foi nesa data cando acadou oficialmente a súa independencia eclesiástica, converténdose en parroquia propia.
Xunto coa veciña parroquia de Paraños, A Lamosa foi ademais un dos motores da antiga cerería local do concello de Covelo, unha actividade artesanal que marcou durante décadas a economía e a vida social desta zona.
O patrón eclesiástico da parroquia é San Bernabeu Apóstolo, aínda que San Bartolomeu segue tendo unha forte presenza devocional entre os veciños.
Aldeas que conservan a esencia do rural
A parroquia está formada por diversos lugares e aldeas que aínda manteñen viva a arquitectura tradicional e a vida comunitaria. Entre eles atópanse A Borbella, O Cabo, Chan de Prado, A Codeseira, A Congostra, Corzós, O Couto de Rixo, Currelos, Custeu, Paredes e O Regueiro.
O territorio da Lamosa abrangue entre seis e oito quilómetros cadrados e conta cun monte comunal de aproximadamente 240 hectáreas. Aínda así, segundo diversas fontes históricas, boa parte dos montes da zona pertencen tradicionalmente á parroquia veciña de Santa Mariña, chegando os seus límites ata Prado da Canda.
Patrimonio relixioso, natural e etnográfico
A riqueza patrimonial da Lamosa é outro dos grandes valores desta parroquia. Entre os seus elementos máis destacados sobresae a igrexa parroquial, construída no século XVII e que antes de 1784 funcionaba como capela de San Bartolomeu.
Tamén destaca a Capela de San Miguel de Corzós, lugar de gran tradición relixiosa para os veciños da contorna.
O patrimonio complétase con varios muíños tradicionais situados ao longo do río Xabriña, antigos cruceiros, pombais e o histórico lagar da cera, símbolo do pasado artesanal da parroquia.
A nivel natural, chama especialmente a atención a fraga de piñeiros, un espazo de gran valor paisaxístico e ambiental que reforza o atractivo natural da zona.
A forza das tradicións e das romarías
Se hai algo que define á Lamosa é a súa intensa vida festiva e relixiosa. Ao longo do ano celébranse numerosas festas e romarías que reúnen veciños, emigrantes e visitantes.
Entre elas destacan as celebracións do Corpus, o Sagrado Corazón de Xesús, o Santo Cristo da Saúde e San Bartolomeu, patrón tradicional da parroquia, con misas, procesións, seráns e incluso magostos populares.
Pero sen dúbida, a gran cita anual chega coa Romaría do Libramento, celebrada o segundo fin de semana de setembro. Trátase da romaría máis importante da parroquia e unha das máis coñecidas de toda a comarca do Condado-Paradanta.
A devoción á Virxe do Libramento, considerada avogosa dos embarazos e dos partos, atrae cada ano a centos de fieis. A celebración combina actos litúrxicos, procesións polas rúas da parroquia e grandes verbenas populares con orquestras e grupos musicais.
Xunto ás romarías de Santa Cruz, A Xestosa e A Guía, a do Libramento forma parte das grandes expresións da relixiosidade popular do concello de Covelo.
Unha parroquia viva
A pesar da perda progresiva de poboación, A Lamosa mantén unha importante actividade social grazas ao traballo da Comunidade de Montes en Man Común e da Asociación Veciñal da Lamosa, colectivos fundamentais para conservar o patrimonio, organizar actividades e manter viva a identidade da parroquia.
Historia, tradición, patrimonio e natureza únense así nunha parroquia que continúa sendo un dos símbolos máis representativos do rural vivo no concello de Covelo.
DOCUMENTACIÓN: Alejandro Outerelo.
