Hai calendarios que non se miden unicamente en días, senón en campás, procesións, sesións vermú e noites de verbena. En Covelo, setembro será un deses meses. Durante varias semanas, as festas percorrerán distintos puntos do municipio e trasladarán o centro da vida comunitaria dunha parroquia a outra.
Santiago de Covelo, O Piñeiro, A Lamosa, Baldomar, Lourido, Fofe e Corzos irán tomando a remuda nun programa no que conviven a devoción relixiosa, a música tradicional, as orquestras, as actividades infantís e os encontros ao redor da comida. Máis que unha sucesión de actuacións, o calendario debuxa o mapa humano dun concello no que cada lugar conserva as súas propias celebracións.
O mes comezará cunha recuperación: os días 5 e 6 de setembro regresarán á parroquia de Santiago de Covelo as festas na honra da Virxe das Dores. O retorno desta celebración converterase nunha das primeiras citas destacadas dun mes que se prolongará ata a festividade de San Miguel Arcanxo, o día 29.
O regreso das Festas das Dores
A recuperación das festas da Virxe das Dores devolverá á praza do Mestre Cerviño dous días de música, actos relixiosos e actividades para diferentes xeracións.
O programa comezará o sábado cunha verbena a cargo dos tríos 3.com e La Noche de O Grove. O domingo, a xornada abrirase ás 11.15 horas coa misa solemne. A continuación sairá a procesión, acompañada pola Banda de Música de Mondariz.
Tras o percorrido, a formación ofrecerá un concerto na praza do Mestre Cerviño, convertendo este espazo no centro da celebración. Pola tarde chegará a quenda dos máis pequenos, con inchables gratuítos a partir das 18.00 horas. Unha hora máis tarde actuará o Dúo Stelar.
A programación combina así os elementos tradicionais das festas parroquiais —misa, procesión e banda de música— cunha oferta de lecer destinada a reunir públicos de distintas idades. A volta das Festas das Dores non se limita, deste xeito, á recuperación dunha convocatoria relixiosa: supón tamén devolver á parroquia un espazo de encontro.
Candeas no camiño da Virxe da Guía
Mentres Santiago de Covelo celebra a Virxe das Dores, O Piñeiro vivirá nesas mesmas datas a súa festa-romaría na honra da Virxe da Guía.
Un dos momentos máis singulares chegará o sábado ás 20.30 horas. Despois da misa na capela celebrarase a tradicional Procesión das Candeas, que percorrerá o camiño ata a igrexa parroquial. A imaxe das luces avanzando ao anoitecer constitúe un dos sinais distintivos dunha festa que mantén unha relación estreita co territorio e cos seus camiños.
Pola noite, a verbena estará amenizada por La Conexión e o Dúo Prisma.
A celebración continuará o domingo 6 ás 10.00 horas, cunha misa na igrexa parroquial e a posterior procesión ata o recinto festivo. Ás 13.00 horas terá lugar a misa solemne, seguida dun novo percorrido procesional, nesta ocasión de regreso á Capela da Guía e acompañado pola charanga Charamujas.
O movemento entre a igrexa, o recinto da festa e a capela marcará unha xornada na que a procesión non será un acto illado, senón o fío que una os distintos espazos da parroquia. Pola noite, o Trío Tic Tac encargarase da verbena.
As celebracións rematarán o luns 7, ás 12.30 horas, cunha última misa. Serán tres días nos que os actos relixiosos e a música popular volverán ocupar camiños e lugares que forman parte da memoria compartida do Piñeiro.
Da Lamosa ao santuario de Baldomar
O seguinte relevo festivo chegará a fin de semana do 12 e 13 de setembro. A Lamosa celebrará as súas Grandes Festas-Romaría na honra da Santísima Virxe do Libramento, outra das citas que mantén vivo o calendario devocional do municipio.
Ao día seguinte, o 14 de setembro, a celebración trasladarase á parroquia de Santa Mariña de Covelo. O Santuario da Nosa Señora ao Pé da Cruz de Baldomar acollerá a festividade da Exaltación da Santa Cruz.
A presenza do santuario introduce no programa un espazo de especial significado relixioso. As festas de setembro non se concentran nun único núcleo, senón que avanzan por capelas, igrexas, santuarios, prazas e recintos parroquiais. Esa distribución explica boa parte do seu carácter: cada celebración conserva o vínculo cun lugar concreto e cunha comunidade determinada.
Gaitas, polbo e verbena en Lourido
O terceiro gran fin de semana festivo chegará os días 19 e 20 de setembro a Lourido, na parroquia de Casteláns. Alí celebraranse as festas na honra da Virxe da Escravitude.
A programación do sábado comezará ás 12.00 horas cunha misa en memoria das persoas defuntas. Pola noite, a música tomará o protagonismo coa verbena do grupo Galia e o Trío Tic Tac.
O domingo, a festa espertará ás 11.45 horas coa actuación dos gaiteiros Os Teimosos. Ás 12.30 celebrarase a misa solemne e, ao seu remate, sairá a procesión acompañada pola formación tradicional.
A xornada prolongarase arredor da carpa, onde haberá servizo de bar, pulpeiro e sesión vermú con música de gaitas. A combinación resume boa parte da identidade destas celebracións: solemnidade relixiosa, música tradicional, gastronomía e convivencia.
A gaita non actuará unicamente como acompañamento da procesión. A súa presenza estenderase á sesión vermú e servirá de vínculo entre os diferentes momentos da xornada. O recinto converterase así nun lugar para permanecer, comer e conversar, máis alá da duración dos actos programados.
San Miguel pecha o mes
O calendario concluirá o 29 de setembro, día de San Miguel Arcanxo, con dúas celebracións en puntos diferentes do municipio.
A parroquia de Fofe festexará o seu patrón, mentres que Corzos, lugar pertencente á parroquia da Lamosa, celebrará tamén a súa festa na honra de San Miguel. O mes despedirase así do mesmo modo no que comezou: repartindo a celebración polo territorio e situando as parroquias e os lugares no centro da vida municipal.
Durante setembro, as festas permitirán percorrer Covelo seguindo unha xeografía distinta da que aparece nos mapas administrativos. É o mapa das devocións locais, das comisións que preparan os programas, das bandas que acompañan as procesións, das charangas que percorren os camiños e das verbenas que prolongan a xornada ata a noite.
Un patrimonio que necesita participación
Detrás de cada misa solemne, de cada
procesión e de cada actuación hai un traballo de organización que permite manter estas citas. A súa continuidade depende da participación veciñal e da capacidade de adaptar as festas sen que perdan a relación co lugar no que naceron.
O programa deste setembro mostra precisamente esa convivencia entre permanencia e renovación. A Procesión das Candeas, as romarías e os percorridos ata as capelas comparten calendario con tríos, grupos, charangas, inchables e servizos de restauración. Non son mundos separados, senón partes dunha mesma celebración comunitaria.
As festas parroquiais funcionan, ademais, como unha oportunidade de reencontro. Durante uns días, os espazos cotiáns cambian de uso: as prazas convértense en escenarios; os camiños, en percorridos procesionais; e os recintos festivos, en lugares nos que volven coincidir persoas de diferentes idades e procedencias.
Covelo afronta así un mes no que a festa irá mudando de escenario sen perder o seu sentido colectivo. Setembro comezará coa recuperación das Festas das Dores, avanzará entre candeas, romarías, santuarios e gaitas, e rematará baixo a advocación de San Miguel.
Entre unha data e outra quedará o máis importante: a capacidade das parroquias para reunir a veciñanza e converter a tradición nunha experiencia compartida no presente.
