Que ocorreu exactamente na igrexa de Santa Mariña de Covelo o 31 de xaneiro de 1974? Quen descubriu o incendio? Tocaron as campás para avisar? Como acudiron os veciños? Que obxectos lograron salvar e como quedou o interior despois do lume?

Máis de medio século despois, unha investigación persoal promovida polo autor desta reportaxe quere reunir as voces das persoas que viviron aquela xornada e recuperar fotografías da igrexa anteriores ao sinistro. O chamamento diríxese tanto aos veciños de Santa Mariña como ás familias que, aínda residindo fóra, poidan conservar imaxes, documentos ou recordos relacionados co templo.

A iniciativa naceu despois de escoitar en varias ocasións ao pai do investigador falar do incendio que presenciou cando tiña dez anos. Aquel relato familiar levou a consultar publicacións locais e a conversar co avó paterno e con outros veciños. Agora a intención é ampliar e contrastar esa memoria colectiva antes de que se perda.

Unha memoria que aínda vive na parroquia

O sinistro produciuse o 31 de xaneiro de 1974. A súa existencia aparece recollida nunha publicación monográfica sobre a igrexa parroquial de Santa Mariña dispoñible na páxina web dedicada ao templo. Esa referencia escrita constitúe o punto de partida documental da investigación, á espera de localizar outras fontes de arquivo ou información publicada na prensa da época.

Segundo os relatos orais recompilados ata agora, o incendio causou graves danos no interior e afectou especialmente os elementos de madeira. Entre as persoas consultadas están o pai do investigador —natural da parroquia e con dez anos naquel momento—, o seu avó paterno e varios veciños.

Estes testemuños teñen un importante valor para orientar a procura, pero algúns detalles aínda necesitan ser contrastados con documentos ou con outras persoas que presenciasen os feitos. Entre eles figuran a causa concreta do lume e o posible toque das campás para alertar a veciñanza.

A estrutura arquitectónica histórica do edificio mantívose e, posteriormente, realizáronse obras extraordinarias para recuperar e acondicionar o templo. O seu interior, con todo, xa non sería o mesmo que coñeceran as xeracións anteriores.

Que se intenta reconstruír

A investigación quere saber como era o interior da igrexa antes de 1974: que retablos, altares e imaxes había; onde estaban situados; que elementos desapareceron; cales se salvaron e que cambios se introduciron durante as obras posteriores.

Tamén busca reconstruír a dimensión humana daquela xornada. Interesan especialmente os recordos sobre a primeira voz de alarma, o posible toque das campás, a participación dos veciños, os intentos por conter o lume e o destino das pezas retiradas do edificio.

Un templo con séculos de historia

A igrexa foi construída no século XVIII e presenta planta cruciforme, cabeceira cadrada e unha pequena sancristía no lado meridional da ábsida. A fábrica é de cantería e a fachada principal está rematada por unha espadana central de dobre arco.

A descrición arquitectónica e outros datos históricos aparecen recollidos nun volume sobre Santa Mariña elaborado a partir dun estudo toponímico e patrimonial. Esa publicación remite, á súa vez, a unha investigación de Pereira Molares publicada en 2002.

Na fachada, sobre a porta principal, consérvase unha fornela de arco de medio punto coa imaxe da patroa. Tamén permanecen as pegadas dun antigo frontón triangular hoxe desaparecido. No interior, as capelas laterais configuran a nave transversal e un arco triunfal de medio punto dá acceso ao presbiterio.

A parroquia conta cunha longa traxectoria histórica. As publicacións locais consultadas sitúan a súa primeira mención documental en 1198 e lembran que acabou dando nome ao actual concello de Covelo.

A imaxe de Santa Mariña, unha incógnita central

Entre as pezas que actualmente conserva a igrexa destaca a imaxe da patroa, unha talla de vestir cuxa antigüidade podería situarse entre os séculos XVII e XVIII. A datación, con todo, necesitaría un estudo especializado.

A súa presenza abre unha das preguntas principais da investigación: se o incendio destruíu ou danou gravemente os elementos de madeira do templo, como se conservou esta talla? Puido ser retirada durante o lume, atoparse fóra da igrexa ou non resultar alcanzada polas lapas. Polo momento non hai datos suficientes para afirmar ningunha destas posibilidades.

As fotografías anteriores ao sinistro poden resultar decisivas para saber onde estaba situada a imaxe, que retablos e altares existían e que outros bens formaban parte do interior.

A resposta pode estar nos álbums familiares

Unha fotografía tomada durante unha voda, unha festa patronal, unha primeira comuñón ou calquera celebración relixiosa pode mostrar un altar, unha imaxe ou un detalle arquitectónico que xa non existe. Mesmo unha instantánea familiar na que o interior apareza só de fondo pode achegar información valiosa.

Os relatos das persoas que viviron aquela xornada tamén poden axudar a reconstruír como se detectou o incendio, quen deu a voz de alarma, como respondeu a veciñanza, que se conseguiu salvar e en que estado quedou o templo.

A investigación non pretende dar por pechada unha historia da que aínda faltan documentos, senón reunir e contrastar as pezas dispersas da memoria local antes de que desaparezan.

Como participar no chamamento

Calquera persoa que conserve fotografías antigas da igrexa, documentos relacionados co incendio ou recordos directos ou transmitidos sobre o 31 de xaneiro de 1974 pode colaborar coa investigación. Non é necesario lembrar todos os detalles: un nome, unha escena ou unha referencia a outra persoa poden abrir unha nova vía de procura.

As achegas poden enviarse ao correo electrónico outereloalex@gmail.com. As fotografías non teñen que saír dos álbums familiares: poden ser dixitalizadas ou fotografadas, sempre coa autorización dos seus propietarios e indicando, se é posible, a data aproximada e as persoas ou celebracións que aparecen nelas.

Recuperar estas imaxes non é só unha cuestión de curiosidade. Cada fotografía pode documentar unha peza patrimonial desaparecida e cada testemuño pode conservar unha parte da historia colectiva da parroquia.

A igrexa de Santa Mariña segue en pé. Agora o chamamento é para que a memoria dos seus veciños axude a recuperar a historia que o lume non deixou escrita.