Memorias desaforadas de Alfredo Conde

Aquel neno que, vestido de mariñeiriño, se demoraba sobre a frescura da herba para buscar o alento da terra, non facía outra cousa que preparar o rumbo das súas navegacións futuras. Nese contacto primordial, o pequeno soñaba con barcos que hoxe, convertidos en palabras, atracan no porto deste libro baixo un título mínimo pero suficiente: Memorias desaforadas. É un epígrafe onde cabe todo, ou case todo, nun inventario de vivencias liberadas de calquera peaxe que non sexa a íntima gratificación de saberse vivo e, sobre todo, ben vivido.

Preséntase ante nós un home que sente a necesidade de contarse a si mesmo, non de render contas aos demais. O noso autor recoñécese na plenitude da súa traxectoria: “Vivín, escribín, viaxei, bañeime en tres océanos, pisei os continentes todos, só me falta morrer tranquilo”. Dino así de claro no capítulo dedicado a Santiago de Chile. É a síntese de quen devorou o mundo coa mirada e coa pluma e que agora, desde a serenidade que lle dan os anos, ofrece estas páxinas como o testemuño dunha existencia que nunca soubo de límites nin de sosego impostos.

Falo dun esritor nada simple, dun home dunha intensidade culta, recalada en amores, cidades e versos case ocultos. Este libro ben pode ser un diario de navegación ou unha carta desaforada que lle permitiu vivir á marxe do dereito natural de xentes. Así andou polo mundo o neno que foi mariño mercante, agregado en cargueiros como o Monte Altube e despois no Covadonga, ese prodixio de dez mil toneladas que puxo rumbo a Londres para a coroación de Isabel II. Aquel buque, símbolo da Spanish Line que unía Bilbao con Nova York e Veracruz, foi o seu fogar de aceiro e salitre.

Naveguemos, pois, por este totum revolutum de recordos grazas ao milagre da evocación e á edición de Teófilo. Alfredo chegou ao mundo con catorce graos baixo cero; marchou a luz, din, cando a súa nai lla daba a el. Dese momento parte a memoria dun grafómano confeso que asina vinte novelas, libros de poemas, ensaios e máis de trinta mil artigos. Un escritor que comenta a experiencia vivida deixando sempre un espazo claro para o soñado.

As súas visitas son un mapa do século XX e XXI. Desde encontros con Fidel Castro ou Alfonsín, ata idas e voltas con Alfonso Guerra ou Manuel Fraga. O seu relato cose a Camilo José Cela con Torrente Ballester. Habita nestas páxinas o rastro de quen regateou cun bouquinista en París ou de quen visitou o estudio ruso de Mijail Anikushin. Xunto a el desfilan Carmen Balcells ou Nélida Piñón. Soa música en San Marcos de Venecia e fálase do orgullo de ver a súa obra Breixo no Village Voice de Nova York da man de Gregory Rabassa. Lembrar hoxe ese suplemento literario é recuperar unha época na que a crítica literaria en Nova York era un campo de batalla intelectual, vibrante e necesario. Rabassa non só traducía palabras; traducía cosmovisións. A súa labor foi, en esencia, un acto de xenerosidade cultural que permitiu que a explosión do “boom” latinoamericano non quedase confinada nunha illa idiomática. El foi quen situou a Alfredo Conde entre os mellores autores do mundo.

Alfredo viaxou máis como escritor que como mariño e sabe, como Borges, converterse nun home fractal. Os recordos aboian na súa memoria coma cabalos que pasan do trote ao galope. O seu periplo é unha xeografía de asombros: en Córsega, en Toquio ou en Turín, onde recibiu o prestixioso o Premio Grinzane Cavour - un galardón italiano internacional de enorme relevancia que noutras edicións recaeu en figuras da talla de Doris Lessing ou Günter Grass-.

Amante de cerimonias, Alfredo Conde sabe que hai que ter unha sensibilidade especial para entender as linguaxes da lúa. “A lúa de xaneiro en Cuba, por exemplo, é prodixiosa. Se un aproa ao sur... esa luz permite ler os poemas de César Vallejo”. Pero tras as singraduras, o rumbo sempre marca o regreso á casa da Pedra Aguda, en Brión. O noso escritor é consciente de que un novelista é un demiúrgo, un construtor de mundos. Recordar é, en definitiva, o único xeito de seguir vivindo.

Veño de presentar o libro en Bandini, o establecemento de Bertamiráns galardoado co Premio Novas Librarías 2026, concedido no marco do 26 Congreso de Librerías celebrado en Valencia. Trátase dun recoñecemento nacional que sitúa a este establecemento como referente do pequeno comercio dedicado á venda do libro e á dinamización cultural. No corazón do Val da Maía, nesta xeografía onde a paisaxe se funde coa palabra, a iniciativa de Óscar Porral deixou de ser un simple depósito de volumes para transformarse nun organismo vivo, unha sorte de ágora contemporánea. O Val da Maía redescúbrese así como epicentro cultural dun mundo que demostra saber crecer desde a aldea, xerando unha dinámica tan propia que o noso dicionario de afectos xa acuñou un neoloxismo necesario: bandinear. Iso fixemos cas Memorias Desaforadas dun dos grandes mestres das letras galegas-