Situada no norte do concello de Ponteareas, Pías é unha parroquia onde a historia se deixa ver na paisaxe. Entre montes, regatos, tradicións populares e patrimonio relixioso, este territorio mantén viva unha identidade rural marcada pola memoria castrexa, pola forza do río Tea e por un calendario festivo que continúa reunindo á veciñanza arredor das súas celebracións máis queridas.
Pías limita coas parroquias de Prado, Fozara, Ribadetea, San Lourenzo de Oliveira, Padróns e Bugarín, así como cos concellos de Mondariz e Mondariz-Balneario. Segundo os datos de 2025, conta con 449 habitantes, sete menos que o ano anterior, distribuídos polos lugares de Chans, A Costeliña, Cotobade, A Cruz, A Ermida, A Lenguda, O Outeiro, A Pontacóns, O Souto do Pazo e O Toxo.
O Castro de Troña, símbolo dun pasado milenario
O gran referente patrimonial de Pías é, sen dúbida, o Castro de Troña, un dos asentamentos castrexos máis relevantes da provincia de Pontevedra. As súas orixes remóntanse ao século VI antes de Cristo, converténdoo nun espazo clave para comprender a presenza humana neste territorio desde a Idade do Ferro.
Mais o patrimonio da parroquia non remata aí. Pías conserva tamén a igrexa de Santa Mariña, patroa da parroquia, construída en 1671, así como a ermida de Santa Tegra, a ermida do Doce Nome de Xesús e diversos petróglifos descubertos recentemente na zona da Carreira. Estes gravados rupestres, compostos principalmente por círculos e pequenas coviñas, conectan a parroquia cos primeiros habitantes de Galicia e reforzan o seu valor arqueolóxico.
San Benitiño de Pías, unha tradición contra as verrugas
Xunto ao seu patrimonio monumental, Pías garda unha das tradicións populares máis singulares da comarca: a devoción a San Benitiño de Pías.
Segundo a crenza popular, quen queira librarse dunha verruga debe ofrecerse ao santo. Para iso, a tradición manda reunir unha ducia de ovos, pedindo un a cada veciño da aldea. Unha vez completada a ofrenda, os ovos lévanse a San Benitiño acompañados dunha candea acesa, confiando na súa intercesión para facer desaparecer a verruga.
Este costume, transmitido de xeración en xeración, continúa formando parte do patrimonio inmaterial da parroquia e da memoria colectiva da súa veciñanza.
O Tea, natureza viva no corazón da parroquia
A paisaxe de Pías está profundamente ligada á conca do río Tea, que atravesa parte do seu territorio e dá forma a un dos seus espazos naturais máis coñecidos: a praia fluvial das Pías. Durante os meses de verán, este enclave convértese nun punto de encontro para veciños e visitantes, atraídos polas súas augas frías e cristalinas.
O río debuxa rápidos naturais, zonas rochosas e recunchos de gran atractivo paisaxístico. Ademais, diversos regatos estacionais baixan desde as ladeiras do monte do Doce Nome de Xesús ata desembocar no Tea, contribuíndo á riqueza ambiental dunha parroquia onde a natureza segue tendo un papel protagonista.
Séculos de historia e memoria rural
A presenza humana en Pías remóntase a milleiros de anos atrás. Ademais do Castro de Troña, no monte do Doce Nome de Xesús existen restos doutros antigos asentamentos que dan conta da importancia histórica deste territorio.
Xa no século XIX, o historiador Pascual Madoz describía Pías como unha parroquia formada por arredor de 150 fogares, cunha economía baseada principalmente no cultivo de millo, trigo e liño. Aquela pegada agraria segue presente na paisaxe e na identidade dunha parroquia que soubo conservar o seu carácter rural sen deixar de manter actividade social e económica.
Unha parroquia activa
A pesar da súa dimensión rural, Pías conserva un notable dinamismo. Na parroquia existen diferentes servizos e iniciativas económicas, entre eles o Restaurante Asador Pías, empresas vinculadas á construción, ao mantemento e ás obras públicas, un campo de fútbol, a escola infantil de Pías e o aloxamento rural Casa das Pías.
Estes establecementos e equipamentos contribúen a manter viva a actividade diaria da parroquia, favorecendo a súa vida social e reforzando o vínculo da veciñanza co territorio.
Festas que manteñen viva a comunidade
Ao longo do ano, Pías celebra un calendario festivo no que se mesturan tradición relixiosa, convivencia veciñal e cultura popular. Entre as citas máis destacadas figuran as fogueiras e festas de San Xoán, acompañadas de sardiñada e verbena; a festividade de Santa Mariña, patroa da parroquia; a tradicional festa de San Benitiño de Pías; e o Entroido, que cada ano reúne á veciñanza arredor dunha das celebracións máis participativas.
Con este legado histórico, arqueolóxico, natural e festivo, Pías sitúase como unha das parroquias con maior valor cultural e paisaxístico de Ponteareas. Un lugar onde a memoria da Idade do Ferro convive coa vida rural actual, onde o río Tea segue marcando a paisaxe e onde as tradicións continúan a ser parte esencial da identidade colectiva.
