Hai lugares onde a identidade permanece intacta malia o paso do tempo. Mouriscados é un deles. Situada no extremo sur do concello de Mondariz, esta pequena parroquia constitúe un auténtico mosaico de historia, natureza e tradición popular que resume a esencia do rural galego.
Limita coas parroquias de Queimadelos, Vilasobroso e Meirol, ademais dos concellos de Covelo, Salvaterra de Miño e A Cañiza, ocupando unha posición privilexiada entre o val do Tea e as primeiras serras do interior pontevedrés. Segundo os datos do Instituto Galego de Estatística de 2025, conta con 230 habitantes, tres máis que o ano anterior, repartidos entre os lugares do Campo do Mouro, Crespos, Fontán, Fontebalán, A Lamela, Poñe, A Porteliña e Zamorelle.
Pero se hai algo que distingue a Mouriscados do resto de parroquias galegas é unha tradición que leva máis de dous séculos resistindo ao esquecemento.
O combate entre mouros e cristiáns que revive cada agosto
Cada 15 e 16 de agosto, coincidindo coas festas do Socorro e de San Roque, Mouriscados transfórmase nun escenario ao aire libre onde a historia, a relixión e a tradición oral volven cobrar vida.
Dous veciños representan "O Mouro e o Cristián", unha singular escenificación baseada na recitación dun antigo poema narrativo que recrea o enfrontamento simbólico entre ambas culturas. O acto complétase coas tradicionais danzas brancas, converténdose nun dos exemplos máis destacados do patrimonio cultural inmaterial de Galicia.
Non se trata só dunha representación festiva. É un ritual transmitido de xeración en xeración que continúa reunindo centos de persoas e que constitúe o principal sinal de identidade da parroquia.
O río Xabriña, a columna vertebral da paisaxe
A natureza tamén define o carácter de Mouriscados. A parroquia pertence á conca do río Tea, pero é o río Xabriña quen marca o ritmo da vida local.
Nas súas marxes consérvanse extensos bosques de ribeira e un extraordinario patrimonio etnográfico formado por preto dunha trintena de antigos muíños e varias pontes de pedra que durante séculos foron fundamentais para a economía agrícola da zona.
Moi preto do río sitúase a área recreativa de Mouriscados, un espazo cada vez máis frecuentado por familias e visitantes que buscan un lugar tranquilo onde gozar da natureza.
Un nome vencellado ao cultivo do liño
A propia historia da parroquia aparece reflectida no seu nome. Diversos estudos apuntan a que Mouriscados deriva do denominado liño mourisco, unha variedade que se cultivou con abundancia nestas terras durante séculos.
Tamén continúa viva entre a veciñanza a denominación tradicional de Campo do Mouro, un topónimo que forma parte da memoria colectiva e que conserva intacta a súa presenza na fala popular.
Entre os elementos patrimoniais destaca igualmente a Pontella de Mouriscados, unha ponte de pedra construída no século XVIII sobre o río Xabriña para facilitar o acceso aos muíños.
A parroquia conserva ademais un tramo do histórico Camiño da Franqueira, antiga vía de peregrinación que comunicaba estas terras co santuario da Virxe da Franqueira, un dos principais centros de devoción do sur de Galicia.
Da devastación dos incendios á recuperación do monte
A historia recente de Mouriscados tamén está marcada pola súa capacidade de rexurdir.
Os graves incendios forestais de 2006 arrasaron boa parte do seu territorio. Lonxe de resignarse, a parroquia apostou por un modelo de restauración baseado na recuperación das especies autóctonas e na introdución de explotacións de porco celta, empregadas como ferramenta natural para controlar a vexetación e reducir o risco de novos lumes.
A experiencia converteuse nun exemplo de restauración paisaxística e de xestión sostible do territorio.
Un referente forestal para toda Galicia
Outro dos grandes activos actuais da parroquia é o Monte Demostrativo de Mouriscados, un espazo forestal de máis de 290 hectáreas impulsado pola Asociación Forestal de Galicia en colaboración coa comunidade de montes e a veciñanza.
Este monte converteuse nun laboratorio ao aire libre onde se experimenta con novas plantacións resistentes ás pragas, coa produción de madeira de alta calidade e coa aplicación de modelos avanzados de silvicultura sostible, situando a Mouriscados entre os referentes forestais galegos.
Xunto á actividade agraria e forestal, a parroquia mantén pequenas empresas vinculadas ao comercio e ao turismo rural, contribuíndo a dinamizar a economía local.
Un calendario festivo que fortalece a comunidade
A vida social mantense moi activa ao longo do ano. As fogueiras de San Xoán, celebradas no lugar de Crespos con sardiñadas e verbenas; a festividade de San Cibrán, patrón da parroquia; e, sobre todo, as festas do Socorro e de San Roque, continúan reunindo veciños, emigrantes e visitantes arredor dunha tradición que segue sendo o mellor símbolo da identidade de Mouriscados.
Porque, malia a súa pequena dimensión, esta parroquia demostra que o valor dun territorio non se mide polo número de habitantes, senón pola capacidade de conservar a súa memoria, protexer a súa paisxe e manter vivas unhas tradicións que forman parte do patrimonio colectivo de Galicia.
