Guláns, a parroquia onde o pemento e a música marcan o compás de Ponteareas
No corazón do suroeste de Ponteareas, Guláns mantén viva unha identidade que se recoñece nos seus campos, nas súas festas e no son da música tradicional. A parroquia, que limita con Cristiñade, Areas, Arnoso, Xinzo e A Picoña, xa no concello de Salceda de Caselas, é hoxe un dos núcleos máis activos e singulares da contorna.
Con 721 habitantes en 2025, sete máis que no ano anterior, Guláns amosa unha lixeira evolución positiva da súa poboación e mantén unha estrutura territorial espallada en numerosos lugares e aldeas. A Abelleira, O Arrabal, Couso, A Cruz, O Padrán, Penadouro, Porto, Santa Baia ou Suaviña son algúns dos nomes que conforman o mapa humano dunha parroquia cun forte sentimento de pertenza.
O pemento, orgullo da terra
Un dos grandes sinais de identidade de Guláns é o seu pemento. Cada mes de setembro, a parroquia celebra a Exaltación do Pemento de Guláns, unha cita gastronómica que pon en valor un produto intimamente ligado á súa tradición agrícola.
A festa converteuse nun escaparate da calidade da horta local e nun punto de encontro para veciños e visitantes. Máis alá da degustación, a celebración reivindica o traballo no campo, a transmisión de saberes entre xeracións e a importancia da agricultura na memoria colectiva da parroquia.
A música como herdanza colectiva
Se o pemento identifica a Guláns na mesa, a música faino no seu corazón cultural. A banda Unión de Guláns, fundada en 1870, é unha das formacións musicais máis antigas de Galicia e un verdadeiro símbolo da parroquia.
Ao longo de máis de século e medio, a banda acompañou celebracións, formou músicos e consolidou unha tradición que segue moi presente na vida social da comunidade. A súa historia é tamén a historia dun pobo que fixo da música unha forma de encontro, orgullo e continuidade.
Unha parroquia ligada ao río Tea
A paisaxe de Guláns está marcada pola presenza do río Tea, un dos grandes elementos naturais do sur de Pontevedra e afluente destacado do Miño. Ao seu redor, xunto cos regatos que descenden das ladeiras próximas, configúrase un territorio de vales, zonas húmidas e espazos de gran valor ambiental.
Esta relación coa auga condicionou historicamente a vida da parroquia, tanto desde o punto de vista agrícola como paisaxístico, e continúa sendo unha das súas grandes referencias naturais.
Pegadas da historia
A historia de Guláns remóntase a tempos antigos. O Castro de San Cibrán é un dos principais vestixios arqueolóxicos da parroquia e lembra a presenza humana neste territorio desde épocas moi afastadas.
Tamén destaca a igrexa parroquial de San Xulián, un templo de estilo neoclásico construído no século XIX e convertido nun dos principais referentes patrimoniais da parroquia.
Un dos episodios máis singulares da súa historia produciuse en 1821, cando Guláns chegou a constituírse como concello propio antes da configuración definitiva do actual municipio de Ponteareas.
Servizos, educación e vida veciñal
Na actualidade, Guláns mantén unha intensa actividade social. O CEIP Plurilingüe Feliciano Barrera, o Centro Cultural e as distintas entidades veciñais e asociativas contribúen a dinamizar a parroquia con propostas educativas, culturais, deportivas e recreativas ao longo de todo o ano.
Esta rede comunitaria é unha das claves da vitalidade de Guláns, unha parroquia que conserva o seu carácter rural sen renunciar á participación, á modernización e á vida colectiva.
Festas que unen xeracións
O calendario festivo ocupa un lugar central na identidade local. As fogueiras e festas de San Xoán, acompañadas de sardiñadas e verbenas populares, seguen sendo unha das citas máis agardadas pola veciñanza.
A elas súmanse as festas patronais de San Xulián e as celebracións da Virxe da Saúde, que reúnen ano tras ano a veciños, familias e visitantes arredor da devoción, da música e da convivencia.
Guláns é, en definitiva, unha parroquia que soubo facer da súa tradición unha forza de futuro. O pemento, a banda de música, o río Tea, o patrimonio e a vida veciñal conforman un territorio con personalidade propia, profundamente ligado á historia de Ponteareas e plenamente vivo no presente.