O bosque que xa estaba alí: memoria, cámaras e ‘redescubrimentos’ no Caurel

Hai lugares onde a quietude non é ausencia de son, senón unha voz antiga que leva séculos falando baixiño.

Un deles é o Caurel.

Alí as nubes enréndanse nas montañas de lousa, os soutos murmuran co vento e as pedras, pacientes, parecen coñecer nomes que nós xa esquecemos. As árbores miran pasar as estacións sen présa por xulgar os humanos.

Tamén a miña familia ten raíces aquí.

O que estaba antes

Antes dos nosos maiores, estas montañas xa gardaban historias antigas. Entre elas está a de Alfonso II o Casto, que, sendo neno e perseguido, atopou refuxio no monte da Granxa, nunha contorna vinculada ao mosteiro de Samos. Cóntase tamén que acudía coa súa irmá á escola de Visonia.

Quizais por iso resulte fermoso pensar que aquel neno que buscaba un lugar onde sentirse a salvo atopase acubillo entre estas montañas. Séculos despois, A Granxa parece conservar algo daquela memoria: unha calma que nunca é completamente despreocupada, como se a montaña soubese que mesmo os lugares máis tranquilos poden gardar historias de medo e refuxio.

A arqueoloxía tamén deixou aquí a súa propia escritura. Na contorna da Granxa sitúase unha antiga mina romana de ferro, datada no século II. A pouca distancia atópase o Castro da Torre de Sobredo, un antigo asentamento de época romana relacionado coa actividade mineira da zona.

Moito despois viñeron os nosos antepasados.

A Granxa chegou ata nós polas mans dos nosos maiores. Antes de nós estiveron eles; antes ca eles, os que lles legaron estas propiedades. Así foi pasando de xeración en xeración o vínculo coa casa e coa contorna, sen proclamas e sen necesidade de facelo público.

E nesa paisaxe quedou ligada tamén unha das páxinas máis dolorosas da nosa historia familiar: segundo o relato transmitido ata nós, alí perdeu a vida o meu bisavó.

Por iso, para nós, A Granxa nunca foi só un punto no mapa. É memoria. É ausencia. É a terra onde quedaron as pegadas dos que viñeron antes e que, dalgún xeito, aínda camiñan connosco.

Ata aquí, os feitos.

Agora pode falar o bosque.

Os visitantes

Porque todo bosque ten a súa fauna. E este, que parece saído das páxinas de O bosque animado, tamén sabe recoñecer algunhas especies cando as ve chegar.

Un día apareceron por alí dous curiosos habitantes que non eran desta fraga.

O primeiro foi Don Pavón dos Titulares. O bosque recoñeceu nel algo de pavón: ese gusto por abrir a cola, deixar ben visibles as plumas e facer que ata o máis antigo pareza unha novidade.

As árbores mirárono en silencio. Xa coñecían esa maneira de entrar no bosque: primeiro o ruído, despois o titular.

O segundo foi Don Fendetestas das Terras Alleas.

E aquí o bosque sentiu unha familiaridade especial. Porque Fendetestas, na obra de Fernández Flórez, coñecía ben os recursos do bosque e sabía que nel había cousas de proveito. O noso Don Fendetestas parecía ter aprendido tamén que aquilo que medra no bosque pode dar para moito cando se leva ás páxinas, ás imaxes ou ás pantallas.

As árbores intercambiaron un murmurio entre as súas canellas.

Non era a primeira vez que aparecía alguén con ideas propias sobre aquilo que atopaba.

O 21 de abril de 2022 chegou o anuncio dun "redescubrimento" da antiga mina romana de ferro da Granxa.

A palabra fixo sorrir o bosque.

E as galerías da mina case se parten coa risa.

A entrada principal, que nunca se vira fotografada con tanto descaro, parecía non dar crédito ao que estaba a acontecer. As vellas paredes, acostumadas a gardar silencio durante séculos, case non podían conter a gargallada.

Ata os fósiles paleozoicos, durmidos baixo a montaña desde tempos remotos, parecían espertar para asistir ao espectáculo.

Para quen levaba séculos alí, aquilo non era exactamente unha novidade.

E había un pequeno detalle que facía rir aínda máis o bosque: as cámaras xa pasaran por alí.

A rodaxe da docuficción Correo Vento tivera lugar antes de que aparecese aquel anuncio. A montaña xa fora convertida en escenario e as súas galerías xa coñeceran de preto focos, obxectivos e visitantes.

As árbores, as pedras e as galerías quedaron mirando unhas para outras, sorprendidas polo que estaban a ver.

Como podía aquilo que levaba séculos alí ser presentado despois como un "redescubrimento"?

As galerías volveron rir por baixo das pedras.

Quizais porque elas sabían perfectamente que non acababan de chegar a ningún sitio. Levaban alí moito antes ca as cámaras, moito antes ca os titulares e, seguramente, moito antes ca quen viña agora contar a súa historia.

As galerías sentiron que alguén entraba sen permiso na súa intimidade e gardaron silencio, feridas pola intromisión.

Os castiñeiros permaneceron no seu sitio. E o vento, que non entende moito de titulares, continuou paseando entre as canellas como sempre.

O bosque, con todo, é educado.

Deixa que cada época poña os seus nomes ás cousas.

Ás veces chámaselles descubrimento. Ás veces, recuperación. E outras veces, simplemente, volven aparecer nun titular.

Cando chegou o cine

As cámaras xa coñecían o camiño.

A antiga mina romana de ferro da Granxa convertérase en escenario da docuficción Correo Vento antes de que o chamado "redescubrimento" chegase ás noticias.

As árbores quedaron estupefactas. Levaban séculos vendo pasar xentes, animais e estacións, e coñecían ben os ritmos da fraga. Pero aquilo era diferente.

As súas canellas comezaron a moverse suavemente, como quen intercambia confidencias. O vento pasou entre elas e levou o murmurio monte arriba.

As pedras, máis serias e pouco dadas ás novidades, observaron a escena con certo desacougo. De súpeto, aquel recuncho parecía ter adquirido novas historias e novas maneiras de ser contado.

Quizais por iso miraron cara a quen levaba tanto tempo ligado a aquela paisaxe. A súa ausencia no encadre resultáballes, cando menos, curiosa.

Pero as árbores saben gardar silencio.

E as árbores do Caurel, que teñen por costume observar antes de falar, limitáronse a deixar que o vento falase por elas.

As árbores, que non entenden de nepotismos pero si de raíces, limitáronse a sorrir. No bosque sempre houbo camiños difíciles e outros que, curiosamente, parecen abrirse con bastante facilidade cando se coñece a familia axeitada.

Porque no bosque animado do Caurel hai historias que poden contarse de moitas maneiras. Mais o bosque, que viu pasar xeracións enteiras, sabe distinguir entre o que acaba de chegar e o que forma parte da paisaxe desde moito antes.

Despois marcharon os focos e o bosque recuperou o seu silencio, tranquilo, pero non de todo confiado.

O vento volveu ao seu oficio. As pedras recuperaron a súa paciencia e as canellas volveron quedar en silencio.

E quizais, cando todo queda calado, é cando mellor se escoita o que a montaña leva tanto tempo querendo dicir.

Para nós queda o nome do meu bisavó, unido a este lugar moito antes de que chegase a cámara.

Queda a memoria dos que estiveron aquí antes ca nós.

Queda a terra.

Quedan as pedras.

E quedan as historias que ningún titular pode facer desaparecer.

Quizais esa sexa a pequena lección que o bosque nos deixa ao oído:

hai cousas que non necesitan ser descubertas para volver ser vistas.

Só necesitan que alguén se deteña a miralas.

E A Granxa, que leva tanto tempo vendo pasar os humanos, limítase a sorrir.