Xinzo, a parroquia que fixo do peixe, da música e da veciñanza a súa identidade

A parroquia ponteareá de Xinzo mantén viva unha identidade singular, marcada pola tradición das peixeiras, a forza do asociacionismo, a música e unha crecente actividade económica. Con 1.146 habitantes en 2025, este núcleo do occidente de Ponteareas continúa a ser unha das parroquias máis dinámicas do municipio.

Situada no sector occidental do concello de Ponteareas e limítrofe co Porriño, Xinzo é hoxe unha parroquia viva, extensa e diversa, formada por lugares e aldeas como Cabreira, Lamas, A Granxa, O Viso, Barxelas ou As Balsadas. A súa historia, a súa estrutura social e o seu tecido económico explican o forte sentimento de pertenza dunha veciñanza que conserva a memoria do pasado sen renunciar aos retos do presente.

Nos últimos anos, un dos principais asuntos da actualidade local foi a seguridade viaria na estrada N-120, unha vía que atravesa e condiciona parte da vida diaria da parroquia, do mesmo xeito que acontece nas veciñas Areas e Arnoso. O intenso tráfico, a perigosidade dalgúns treitos e os accidentes rexistrados periodicamente converteron esta estrada nunha preocupación compartida.

Deste malestar naceu a Plataforma pola Mellora da N-120, impulsada por veciños das tres parroquias. O colectivo intensificou a súa actividade desde 2025 con mobilizacións, cortes de tráfico e reunións co Ministerio de Transportes. A presión cidadá contribuíu a que en outubro de 2025 se aprobase o proxecto definitivo para mellorar a seguridade da vía e a que, en maio de 2026, o Goberno central asumise o compromiso de iniciar as obras a comezos de 2027.

Pero se hai unha expresión que define a personalidade histórica de Xinzo é a de “Terra de Peixeiras”. A tradición local lembra que arredor do ano 1500 a parroquia era coñecida como Santa Mariña de Espiñeiros de Xinzo e que unha parte importante da súa poboación estivo vinculada durante xeracións á compra e venda de peixe. Malia estar afastada da costa, esta actividade comercial deixou unha fonda pegada na memoria colectiva e converteuse nun símbolo de identidade.

O territorio tamén está marcado pola súa riqueza natural. O río Xinzo atravesa a parroquia formando un amplo val e contribuíndo á configuración dos asentamentos e das actividades económicas tradicionais. A rede hidrográfica foi, durante séculos, un elemento determinante na organización da vida parroquial.

O século XX supuxo un importante impulso asociativo. En 1979 constituíuse a Comunidade de Montes, tras a recuperación dos terreos comunais para a veciñanza, unha entidade que continúa xerando recursos para a parroquia. Ese mesmo ano naceu a Banda de Música Xuvenil de Xinzo, unha formación que levou o nome da parroquia por numerosos escenarios e que segue a ser unha das súas institucións culturais máis representativas. Tamén nesa etapa viu a luz o Club de Fútbol de Xinzo.

A esta rede sumouse en 1991 o Centro Cultural, convertido desde entón no principal punto de encontro da vida social parroquial. Nas súas instalacións desenvolven a súa actividade grupos de baile tradicional, teatro, asociacións culturais e colectivos xuvenís como a Asociación Xuvenil Xe, fundada en 2002 e dedicada á promoción de actividades ambientais, deportivas, sociais e culturais para a mocidade.

Xinzo tamén ocupa un lugar destacado na artesanía musical galega. Durante décadas foi un dos centros máis recoñecidos na fabricación de gaitas, chegando a contar con varios talleres activos ao mesmo tempo. Na actualidade, esta tradición continúa viva grazas a obradoiros artesáns como os de Eduardo Represas e Jesús Represas, nomes de referencia na construción do instrumento máis emblemático de Galicia.

No ámbito económico, a parroquia experimentou nas últimas décadas unha transformación progresiva. Hoxe funciona como unha prolongación natural da área empresarial de Areas, con presenza de negocios, talleres, comercios, unha panadería, unha canteira e empresas vinculadas á construción e aos servizos. Esta actividade reforza o papel de Xinzo dentro da economía local de Ponteareas.

A vida relixiosa e festiva completa o retrato dunha parroquia activa. O calendario anual inclúe celebracións como as fogueiras de San Xoán, acompañadas de sardiñadas populares, así como as festas de San Sebastián, San Andrés, San Pedro, a Virxe das Dores e, especialmente, Santa Mariña, patroa da parroquia.

Entre a memoria das peixeiras, o son das gaitas, a forza das asociacións, a defensa da seguridade viaria e a actividade económica, Xinzo continúa consolidándose como unha das parroquias con maior personalidade do concello de Ponteareas. Un lugar onde a tradición non é só lembranza, senón tamén motor de futuro.

DOCUMENTACIÓN: Alejandro Outerelo.