Frades, a parroquia onde Santa Lucía reúne ao pobo e os seráns seguen vivos

Hai lugares onde o tempo parece avanzar máis amodo. Frades, unha pequena parroquia situada no norte e oeste do concello de Mondariz, é un deles. Rodeada polas parroquias de Vilar, Toutón, Gargamala e Riofrío, este territorio de apenas 301 habitantes continúa sendo un refuxio de tradición, natureza e convivencia veciñal, onde as festas relixiosas, a memoria colectiva e o apego á terra seguen marcando o ritmo da vida cotiá.

Aínda que oficialmente está baixo a advocación de San Martiño, patrón da parroquia, a gran devoción popular ten nome propio: Santa Lucía. A súa imaxe ocupa un lugar destacado na igrexa parroquial e cada ano protagoniza as celebracións máis esperadas por veciños e visitantes. Durante dous días, Frades convértese nun animado punto de encontro onde as procesións e os actos litúrxicos comparten protagonismo coas churrascadas populares, as verbenas e as actuacións folclóricas.

A parroquia está formada por cinco núcleos de poboación: A Urxería, A Cambra, A Costa, As Quintáns e Aboal. Este último presenta unha singularidade administrativa, xa que se atopa dividido entre Frades e a veciña parroquia de Toutón. Porén, máis alá dos límites oficiais, os seus habitantes manteñen unha estreita vinculación coa vida social e relixiosa de Frades.

A paisaxe constitúe outro dos grandes atractivos desta parroquia. Todo o seu territorio forma parte da conca do río Tea, un dos espazos naturais máis emblemáticos da comarca. Entre os seus cursos fluviais destaca o río Aboal, un pequeno afluente que nace en Toutón, atravesa Frades e desemboca no Tea despois de percorrer bosques de ribeira que achegan un notable valor ecolóxico e paisaxístico á zona.

Como acontece en boa parte do interior galego, a historia de Frades está intimamente ligada ao traballo da terra. Durante xeracións, a agricultura, os viñedos, a gandaría e as pequenas explotacións familiares foron o principal sustento dos seus habitantes. Aínda que os tempos mudaron, moitas destas actividades seguen presentes e continúan definindo o carácter rural da parroquia.

Mais se hai algo que distingue a Frades é a súa capacidade para conservar vivas as tradicións. A música popular, as pandeiretas e os antigos seráns continúan formando parte da identidade local. Un exemplo recente é o éxito de Serán Aboal, unha representación teatral comunitaria impulsada por un grupo de veciñas baixo a dirección de Giovanni Peixoto. A iniciativa permitiu recuperar a memoria daqueles encontros veciñais que durante décadas encheron de música, baile e convivencia as noites da parroquia, achegando esta herdanza cultural ás novas xeracións.

Na actualidade, a actividade económica é modesta, pero segue aportando dinamismo ao territorio. No lugar das Quintáns localízanse tres naves industriais. Unha delas ocupa as instalacións dun antigo serradoiro de pedra, mentres outra funciona como almacén vinculado ao grupo Sestelo. Pola contra, unha cerraxería que durante anos formou parte do tecido produtivo local permanece actualmente pechada.

Porén, máis alá da economía, son as relacións humanas as que continúan dando cohesión á comunidade. Ao longo do ano, o calendario festivo mantén numerosas citas relixiosas dedicadas a San Isidro Labrador e María da Cabeza, Santa Rita, a Virxe de Fátima, a Virxe da Saúde ou San Martiño. Celebracións que, ademais da súa dimensión espiritual, serven para fortalecer os lazos veciñais e reunir familias que moitas veces residen fóra da parroquia.

Frades tampouco é allea ao desafío demográfico que afecta boa parte do rural galego. En 2025 conta con 301 habitantes, dous menos que o ano anterior. Unha cifra modesta que reflicte unha tendencia común en moitas aldeas do interior. Con todo, quen vive aquí resístese a perder aquilo que os identifica.

A implicación veciñal, o apego ás tradicións e o orgullo polo patrimonio continúan sendo as mellores ferramentas para manter viva a parroquia. Porque en Frades, máis alá das estatísticas, segue latexando unha forma de vida onde a comunidade, a memoria e a cultura popular conservan un valor que o paso do tempo aínda non conseguiu borrar.