Fozara, memoria castrexa e música tradicional á beira do Tea

Fozara é unha desas parroquias nas que o territorio fala. Situada no norte do municipio de Ponteareas, entre as parroquias de Paredes, Padróns e Pías, e próxima aos concellos de Mondariz e Mondariz-Balneario, esta comunidade mantén vivo un relato propio feito de río, castros, música tradicional e memoria veciñal.

O río Tea é un dos grandes sinais de identidade da parroquia. O seu curso marca a paisaxe, debuxa vales e espazos de ribeira, e explica boa parte da relación histórica de Fozara coa auga, coa agricultura e cos camiños tradicionais. Ao seu carón aparecen tamén pequenos regatos, mananciais e antigas canles de rega que lembran unha forma de vida moi vencellada ao aproveitamento do territorio.

A pegada histórica da parroquia ten un dos seus puntos máis relevantes na Cividade de Caneira, tamén coñecida como Castro de Fozara. Este asentamento de época castrexa, situado nas proximidades do río e da actual ponte de Caneira, forma parte do legado arqueolóxico da zona. Nel foi localizado un puñal de bronce con empuñadura de antenas, unha peza de especial interese que hoxe se conserva nos fondos do Museo de Pontevedra.

A ponte de Caneira, os antigos muíños e os camiños tradicionais completan ese mapa patrimonial ligado á auga e ás comunicacións entre as dúas marxes do Tea. No ámbito relixioso destaca a igrexa parroquial de San Bartolomeu, patrón de Fozara, así como a antiga casa reitoral, un conxunto arquitectónico da Idade Moderna no que se conservan elementos datados no século XVII, entre eles unha inscrición de 1669 e un peto de ánimas.

Mais Fozara non é só memoria histórica. A parroquia conserva tamén unha intensa vida cultural, especialmente vinculada á música tradicional galega. A Asociación Folclórica Pedra da Garza de Fozara desenvolve un papel destacado na conservación e difusión de bailes, cantos e romances tradicionais, mantendo viva unha parte esencial da cultura popular.

Entre as citas máis representativas figura o Serán de Fozara, un encontro arredor da música tradicional e das foliadas que reúne agrupacións, veciñanza e visitantes no centro cultural da parroquia. A participación nos Ranchos de Reis reforza tamén un calendario no que a tradición oral, a música e a convivencia veciñal seguen a ocupar un lugar central.

Segundo os datos achegados, Fozara conta en 2025 con 331 habitantes, 35 máis que no ano anterior. A parroquia está formada polos lugares de Borraxeiros, A Lomba, Outeiro de Castro e Outeiro Fernando. A súa vida cotiá articúlase arredor de espazos e servizos como o Bar Alimentación de Fozara e a Casa Cultural, que funciona como un dos principais puntos de encontro da comunidade.

O calendario festivo mantén tamén un peso importante. Ao longo do ano celébranse as fogueiras de San Xoán, as festas na honra de San Bartolomeu, a Festa das Lavandeiras e a Festa da Labrada, entre outras celebracións que reforzan o vínculo entre veciñanza, tradición e territorio.

Mesmo a orixe do topónimo Fozara parece dialogar coa paisaxe. Aínda que non existe unha interpretación pechada, algunhas explicacións relaciónano co verbo “fozar”, mentres outras apuntan á palabra “foz”, entendida como val fondo ou lugar polo que discorre un río. Sexa cal sexa a súa orixe exacta, o nome encaixa cunha parroquia profundamente marcada polo Tea.

Entre a memoria castrexa, o son da música tradicional e a forza dunha comunidade que conserva as súas festas e espazos de encontro, Fozara mantén viva unha identidade propia dentro de Ponteareas. Unha parroquia pequena en tamaño, pero rica en patrimonio, paisaxe e cultura popular.